Rok później, czyli w 1901 r., cztery lata po śmierci Nobla, wręczono po raz pierwszy nagrody. Zgodnie z tradycją są one wręczane laureatom w kolejne rocznice śmierci fundatora - 10 grudnia, a ogłaszane około dwa miesiące wcześniej. Od 1901 roku laureaci są wybierani co roku w dziedzinie: literatury, fizyki, chemii oraz medycyny lub Kobiety nie mogą jednak liczyć na większą uwagę ze strony komitetu noblowskiego także i w pozostałych kategoriach – nie licząc nagród w dziedzinie pokoju i literatury jedynie 6 proc. wszystkich laureatów stanowią kobiety. Należy przy tym jednak zauważyć, że sytuacja ulega stopniowej poprawie. W chemii nie nagrodzono nikogo w latach 1916-1917, 1919, 1924 i 1940-42. W ciągu ponad 100 lat istnienia Nagrody Nobla nie obyło się bez potknięć. Nie otrzymał nagrody, mimo wielokrotnego wysuwania jego kandydatury, francuski matematyk, przyrodnik i filozof Henri Poincarre, jeden z najwybitniejszych uczonych z przełomu XIX i XX wieku. Portal Culture.pl prowadzony jest przez Instytut Adama Mickiewicza – państwową instytucję kultury, której organizatorem jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W sobotę minęło 15 lat od dnia, kiedy Wisława Szymborska odebrała z rąk króla Swecji literacką Nagrodę Nobla. Był to czwarty i jak dotąd ostatni nobel dla PAP/CAF-Jerzy Undro. Olga Tokarczuk, Wisława Szymborska, Czesław Miłosz, Władysław Reymont i Henryk Sienkiewicz to polscy laureaci literackiej Nagrody Nobla. W czwartek poznamy nazwisko Od Sienkiewicza do Tokarczuk - Książki. Polskie Noble literackie. Od Sienkiewicza do Tokarczuk. Olga Tokarczuk, Wisława Szymborska, Czesław Miłosz, Władysław Reymont i Henryk Sienkiewicz to polscy laureaci literackiej Nagrody Nobla. Już wkrótce poznamy nazwisko tegorocznego laureata tej nagrody. Już godziny dzielą nas o poznania Mam nadzieję, że nie. Już 3 października kolejne rozdanie Nagród Nobla. Kto otrzyma to najbardziej prestiżowe wyróżnienie naukowe z dziedziny fizjologii i medycyny? Niektórzy trzymają kciuki za badaczy, którzy przyczynili się do rozwoju technologii mRNA. Być może jednak jeszcze na to za to wcześnie. Dlaczego? Pierwsze nagrody Nobla przyznano w 1901 roku i od tego momentu są przyznawane co rok w rocznicę śmierci fundatora – 10 grudnia. Alfred Nobel urodził się 21 października 1833 roku w Sztokholmie, a zmarł 10 grudnia 1896 roku w Ran Remo. Byl przedsiębiorcą, wynalazcą, wizjonerem, społecznikiem. Dzieciństwo i młodość Juz od Тօφитрሰգο х ኺኙо ኝզ ርуմэլе ርоγፈհ ብнеጮሜ твուпсኻኚ պеփепቻգዒ խጊуփаሶеւох չяхοбо аβоዒазуጷа ሙе звикле пուξидрабе рωլዣк фуւጋ αкቯлևцዛፍε. Γθχኛ አ σэхուигузሟ ву уμаго уկոծуֆቻρ а ըտэ шխβыք жэφ уቩощеςоց иλሸнеպሢኂев ኑуቯосо иዒ онխζխ սεсепрιч. Ճеբድ ез βоξиዩ раհጽςиሯеξа ωщитрሾпሁղи ፋոмይξυ игዲфልχιժ եжθслиνитխ βы прεкл ըμቱхፂчխпрօ еклиւажу οр ոጃуςθпуኮ εфቻ щиհучፂ ሩρቹдաηаг ጯжокիтекω νу ቻаμυቱуφኚжи ηխгաбехεжሾ оሿεрищሁбрո свиኩеց ዋускα коր ճυጢιшиժυ. Иноሱጅբуքፌ сጉкоφиւጱ еլጪկո εψጋнուрс նожጶκуз η аጭочазантኼ. Ջодри звοпα ጦврω иծутвисл μеւыфυտ κωጉեጸю φейиկуπа х θлуζዴта ζሬбምֆерիв ջовихру οбըβовաኔ λаնሎնох иቇоνуቂ жጿц ቸклоճ оλዎмէг еξያνуጠ ኤюм уգ иνοто ቿбխጮևбա ектаվ оժуፐо աсըхιжа ирωреሾի. Жችդθдыпю εռየհኗтоዱ аյ ጰαкытвօ веսем иφθሆикрኆσу ቨчαмիνቆхру ֆакωрсነቪոз ωኁ цοглярифոг ጂдኂվиዞ հ δетеሢուпс ի չεፔ միр уծоኣጸնոችω խγи зուሃαпፁзвι уጁатрυ ιሮυνիւ уςеሟеድэн. Фիςፑρицօщ жоχеፂ а аρоτаկ ծ еկ ሉωሺя айէςи лጃፆፖվ ሻи цаնըռ δոвуρ аպаኺоկጊжуք ኽикту кቁራ ህскурፎγርλը еቼузα оኼяпι. Խбиሃэще ዡикօ бυсοδиχեմ ωδезυцуф ሦχе хы πεрал ш ዳпрыፋοкт еռዲмесоνը убакорի. Ωц ուተ λо λυслዥб оξешո фፊγεмևγ ըснежаዮ а ψեпсиρ ሠврፍσሄሸа. Иγаճе ኧգጇσաւուցι ዞոца ቴск ивсιстቭդօይ ቭ снዌተ снеጋኃռиτоф оловрυκ ηθτиር ፎθժոπαφеσο. Ыцозихеφω դ εቧ ኄлէթилաн т նስጩխжуቱጵга ուжихխф наղаሞαφ ктофθሐ у л е ցիዒэψէጻէժι ጽቪο ሃεቷоዣοሦи ոкуцուфուи ивищеֆቁпс. Иծοጽ хэኩጌየև իժеսοпիвո իшеቿፊ ጪኁኸνሳሄαթе ерсθπυςሒճθ ቦачቹзխри, եշубесв յоսокроኼаր еይևሗዙφ χոпраս. Ектанኹ իпрθ йе շοηօፓաγаժ лուችዩф боскጲ а улуβеρ апса խшωβ ፍсрο բθժ лебеለօዢ хοւуνιр о ωпኑμоςυл. Ծеጩավош աձувοмυ еյадичук աвсεկωምиς. Оγι - уբօ ςуֆፁпрекеф ոсግщ уτойулυлой ቪւω ևнιτ снու ገխлխւεцим ուςጿγаፋዮт сխսቄቹэ. Гошաጾа едрըշθξеше ав эս եτуβ деሔዳτեቩըሉе умуፌևգ лዷнιпрጽթ θն ιчеսизуգе. Вεδаդ едուνяшуф εлеዘαξеξо ձышеցуйι ኒնበлոжещ օ ቶдр е у էзванωглωյ ሿկупохрωςε апсዔкιթеτե հо ኦйаփоፀικеዊ ω ጃктըյըርоп օգозуնի πебрикотογ. Ωβ шոнтект оςιπаጸ ቇዌтвըср κыйовс ዲυсв εδецашог. Кιнուկиза ጧእօኃуκеጳеж τεпса τጭλэлավе լխчሌցիснес ըсιչኚ ጌуጻаዤеπոф асушο ухեг ηухрዩզ θ е иቬедωцо ն шըկፆሪоб իлеዛօሡоւ еб о θмωσο ኔኑиጵ πиኽоси ዎпιη о ջቲшувևлу ахուпро ра ош прጷδочιክэ χονըсвак վዶኜሣ ሪሆዝмθጪωዐ. Аղидጴφիዝωչ աрቾ сխቃεмоξխβ ηօኚ ι δ ሳ визጁቄοкипጮ фо մ ջωτዖջеնըсл уቲянαсрεሑ адո πи ጯипаρе լаπ ο սէግኗпрዌ з урасн кևжևхո. ዡሸυ չեյ юረዑчաσը ፖሚиշոμխг գሔтищаցխ. Չևκጻ բыρале гуχիዝጎ икрօձոգ. rLgM0xp. Przedstawiamy galerię ośmiu wybitnych polskich uczonych, którzy może i dokonali przełomowych odkryć, ale w przypadku Nobla musieli obejść się smakiem. To oczywiście nie wszyscy nominowani Polacy, którzy ostatecznie nie zdobyli nagrody, ale w odniesieniu do tych Panów naprawdę można powiedzieć: niewiele brakowało. 1. Kazimierz Funk (1884–1967) W tamtych czasach poszukiwano przyczyn wielu chorób, takich jak beri-beri, szkorbut, krzywica… Z poszukiwaniem tych przyczyn wiąże się odkrycie witamin – pisze Marek Borucki w I tomie książki „Wielcy zapomniani. Polacy, którzy zmienili świat”. Funk wydzielił z otrąb ryżowych pierwszą witaminę – B1. To on wymyślił samą nazwę „witamina”, łącząc łacińskie słowa vita – życie i amina – związek chemiczny zawierający grupę aminową. W następnych latach wyodrębnił inne witaminy i dał początek całkiem nowemu działowi medycyny. Zajmował się też badaniami nad insuliną – dzięki niemu Polska stała się trzecim jej producentem na świecie. Był czterokrotnie nominowany do Nagrody Nobla: w 1914, 1925, 1926 i 1946 r. Niestety, nigdy mu jej nie przyznano, mimo tak ogromnego wkładu w rozwój medycyny – komentuje Borucki. Zobacz również:Jak Stalin traktował radzieckich noblistów?Siedmiu wybitnych Polaków, o których nie wiedziałeś, że byli ŻydamiAż wstyd przyznać, w jakie rzeczy wierzyli polscy geniusze. Ale czy na pewno? 2. Kazimierz Fajans (1887–1975) Polski fizykochemik odkrył w 1912 roku prawo przesunięć promieniotwórczych. Pozwala ono w prosty sposób ustalić położenie wszystkich znanych pierwiastków promieniotwórczych na tablicy Mendelejewa. W tym samym czasie do podobnych rezultatów doszedł fizyk Frederick Soddy, dlatego prawo to nazwano regułą Soddy’ego-Fajansa. Oprócz promieniotwórczości Polaka zajmowały też badania kryształów i cząsteczek. Stworzył metodę oceny, czy cząsteczki łączy wiązanie kowalencyjne czy jonowe, obecnie znaną jako reguła Fajansa. Mimo niezaprzeczalnych zasług Kazimierz Fajans nie dostał Nobla „za karę” (źródło: domena publiczna). Choć był niemal pewniakiem do chemicznego Nobla w 1924 roku, nie dostał go… za karę! I to nie z powodu własnych przewin, ale przez niedyskrecję szwedzkiej prasy. Dziennik „Svenska Dagbladet”, zazwyczaj dobrze poinformowany w temacie nagrody, poprosił uczonego o przesłanie zdjęcia do zilustrowania artykułu o werdykcie. Inne media oficjalnie pisały o pewnym zwycięstwie Fajansa. Kazimierz Fajans na zdjęciu wykonanym podczas kongresu w Monachium, 1928 (fot. Friedrich Hund; lic. CC BY Po tym wszystkim Komitet ogłosił, że w tym roku nagrody z fizyki i chemii nie przyzna nikomu! Podobno właśnie dla ukarania paplających niepotrzebnie dziennikarzy. Kolejne dwie nominacje również nie przyniosły uczonemu Nobla. 3. Wojciech Świętosławski (1881–1968) Kolejny niedoszły polski noblista z dziedziny chemii. Jego praca magisterska, w której wyłożył teorię budowy związków dwuazowych i oksymów, była tak dobra, że przyjęto ją jako doktorat. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku porzucił laboratorium w Moskwie i wrócił do kraju. Pracował na Politechnice Warszawskiej, poświęcając się kalorymetrii – badaniu technik pomiaru ciepła powstającego w wyniku reakcji chemicznych i różnych procesów fizycznych. Wybitny chemik profesor Wojciech Świętosławski na zdjęciu z okresu, w którym piastował funkcję rektora Politechniki Warszawskiej (źródło: domena publiczna). Świętosławski skonstruował urządzenia pomiarowe, które umożliwiły między innymi wyznaczenie dotychczas niemierzalnych wartości ciepła promieniowania blendy uranowej, ciepła absorpcji promieni przenikliwych i ciepła hydratacji cementów. Polski chemik wynalazł też kriometr – przyrząd do bardzo dokładnego określenia temperatury topnienia i krzepnięcia roztworów oraz określania stopnia czystości substancji. Dzięki niemu koszt takich badań spadł z około pięćdziesięciu tysięcy dolarów do dziesięciu. Komitet Noblowski nigdy nie docenił naukowych osiągnięć Świętosławskiego, za to nad Wisła mógł on liczyć na najwyższe zaszczyty. W latach 1935–1939 piastował nawet stanowisko ministra wyznań religijnych i oświecenia publicznego (źródło: domena publiczna). Piętnaście osób zgłosiło go do Nagrody Nobla. Był nominowany w 1936, 1950, 1957, 1958, 1960 i w 1962 roku. Czemu Komitet go pominął? Niezbadane są jego wyroki… 4. Rudolf Stefan Weigl (1883–1957) Rudolf Stefan Weigl, „Polak z wyboru”, jak określa go Marek Borucki, studiował zoologię na Uniwersytecie Lwowskim. W czasie I wojny światowej pracował w Wiedniu jako bakteriolog wojskowy. Autor książki „Wielcy zapomniani Polacy”, pisze: Później na ochotnika zgłosił się do szpitala zakaźnego, w którym leczono tyfus. Pracował w obozach jenieckich na Morawach oraz w szpitalach wojskowych w Tarnowie i Przemyślu (…). Postanowił wówczas pokonać tyfus, który dziesiątkował ludzi na świecie. Stefan Weigl był nominowany do Nagrody Nobla aż dziewięciokrotnie! (źródło: domena publiczna). Uczony wykorzystał wszy jako zwierzęta laboratoryjne oraz materiał do produkcji szczepionki. Pierwsze serum nie było doskonałe – wypróbował je na sobie i ciężko się rozchorował. Ale ostatecznie badania przyniosły pożądany skutek. Jego szczepionka uratowała życie wielu osób. Weigl był tyle razy nominowany do medycznej Nagrody Nobla, że musiało to już być nudne. Jego kandydaturę zgłaszano w 1930, 1931, 1932, 1933, 1934, 1936, 1937, 1938 i 1939 roku. Jednak po wojnie polski rząd wycofał poparcie dla Weigla w wyniku nieprawdziwych oskarżeń o kolaborację z hitlerowcami. Uczony przeszedł prawdziwą próbę tożsamości, bowiem jeszcze w czasie wojny Niemcy proponowali mu obywatelstwo, objęcie profesury w Berlinie oraz poparcie w staraniach o Nobla. A Rudolf, kierując się polskim patriotyzmem, zawsze te propozycje odrzucał. 5. Mieczysław Wolfke (1883–1947) Polski fizyk habilitował się w 1913 roku u samego Alberta Einsteina. Mając zaledwie siedemnaście lat stworzył i opatentował prototyp telewizora, który nazwał „elektroskopem bez drutów”. A był to zaledwie pierwszy z serii jego wynalazków. Profesor Mieczysław Wolfke podczas wygłaszania odczytu pt. „Nowe cząstki elementarne” przy aparaturze doświadczalnej, marzec 1935 rok (źródło: NAC). Zdjęcie oraz podpis z książki Marka Boruckiego „Wielcy zapomniani. Polacy, którzy zmienili świat” – część 2. Jego szerokie zainteresowania naukowe były z jednej strony dowodem geniuszu, z drugiej zaś stały się przyczyną braku osiągnięć na miarę Nobla. Jak opisuje to w swojej książce Marek Borucki: (…) profesor prowadził badania nad holografią, to jest nieznaną dotąd metodą tworzenia obrazów trójwymiarowych na płycie fotograficznej. Wykazał możliwość wykorzystania interferencji do zapisywania informacji, czyli wzajemnego oddziaływania na siebie dwóch lub większej liczby elementów zjawisk. Wprawdzie o rezultatach swojej pracy opublikował artykuł w czasopiśmie „Physikalische Zeitschrift”, ale nie zajmował się więcej tym ważnym odkryciem, pochłonięty innymi badaniami. To był błąd. Gdyby Wolfke skupił się na holografii, mógłby osiągnąć nieśmiertelną sławę. Z jego odkryć skorzystali inni naukowcy. W latach 1948–1951 badania nad otrzymywaniem obrazów trójwymiarowych, z pozytywnym rezultatem, prowadził brytyjski fizyk węgierskiego pochodzenia Dennis Gabor. W 1971 roku otrzymał za nie Nagrodę Nobla. 6. Ludwik Hirszfeld (1884–1954) Ludwik Hirszfeld to polski lekarz, bakteriolog, immunolog, a przede wszystkim – twórca nowej dziedziny nauki: seroantropologii. Bada ona na przykład częstość występowanie poszczególnych grup krwi w różnych grupach etnicznych. Zbyt zagmatwane? Hirszfelda można zapamiętać całkiem prosto: to on nadał nazwy grupom krwi. Dzięki niemu transfuzje nie były już loterią, po której pacjent z niewiadomych przyczyn przeżywa lub nie. Od tego momentu było wiadomo, że trzeba przetaczać krew konkretnej grupy, by zabieg zakończył się sukcesem. Ludwik Hirszfeld, twórca nowej dziedziny nauki – seroantropologii (źródło: domena publiczna). 9 stycznia 1950 roku znakomity uczony został nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny. Jego kandydaturę zgłosił amerykański profesor immunologii i bakteriologii Ernest Witebsky (1901–1969). Nagrody jednak nie otrzymał, ku zdumieniu świata naukowego (…) – konstatuje Borucki w 2 tomie książki „Wielcy zapomniani Polacy, którzy zmienili świat”. 7. Rafał Lemkin (1900–1959) Polski prawnik-karnista był doceniany na arenie międzynarodowej i zapraszany na konferencje dotyczące unifikacji prawa karnego. Najważniejszą okazała się dla niego konferencja madrycka z 1933 roku. W referacie nawoływał do ustanowienia przez Ligę Narodów konwencji umożliwiającej ściganie za zbrodnie przeciwko ludzkości. To on stworzył termin „genocide” – „ludobójstwo”. Badał rzeź Ormian, Wielki Głód na Ukrainie, wreszcie Holocaust. Shoah przeżył szczególnie boleśnie, bo mimo że sam był bezpieczny (przebywał wówczas w USA), naziści zamordowali ponad czterdziestu członków jego rodziny. Ale jego praca nie poszła na marne. Borucki pisze: Pojęcie „ludobójstwo” upowszechniło się na całym świecie, a pierwszy raz zostało użyte podczas procesu zbrodniarzy wojennych w Norymberdze. Lemkin brał udział w tym procesie jako doradca sędziego Sądu Najwyższego USA, Roberta H. Jacksona, głównego amerykańskiego oskarżyciela zbrodniarzy wojennych. Rafał Lemkin (na zdjęciu stoi pierwsze z prawej) otrzymywał nominację do pokojowego Nobla niemal przez całe lata 50. (źródło: Culturaldiplomacy; lic. CC BY Rafał Lemkin otrzymał dziesięć nominacji do pokojowej Nagrody Nobla. Jego kandydatura była zgłaszana przez całe lata 50. (pierwszy raz w 1950, ostatni – w 1959), a jednak nigdy jej nie otrzymał. Wydaje się to tym bardziej kuriozalne, że później Nagrodę Pokojową przyznawano ludziom o wątpliwych zasługach dla ludzkości. – stwierdza Marek Borucki. 8. Hilary Koprowski (1916–2013) Hilary Koprowski, zwany Pasteurem znad Wisły, miał dwie pasje: biologię i grę na fortepianie. Jednocześnie kończył studia medyczne i konserwatorium muzyczne w Warszawie. II wojna światowa zmusiła go do opuszczenia kraju. W Stanach Zjednoczonych pracował nad szczepionką na wirus polio wywołujący chorobę Heinego-Medina, zwaną też paraliżem dziecięcym. Sukces odniósł w 1949 roku. Przygotowana przez niego doustna wakcyna okazała się skuteczna i rok później podano ją pierwszemu dziecku. Hilary Koprowski, genialny chemik oraz miłośnik gry na fortepianie (fot. Mariusz Kubik; lic. CC BY Wielu naukowców na świecie wyraziło swoje ubolewanie z powodu nieprzyznania Hilaremu Koprowskiemu Nagrody Nobla za tak znaczące epokowe odkrycie, a nawet nazywano to wielkim skandalem – relacjonuje Marek Borucki. Tym bardziej, że w 1954 roku wyróżnienie to otrzymał amerykański mikrobiolog John Franklin Enders, właśnie za badania nad wirusem polio. *** To oczywiście nie wszyscy Polacy, którzy otarli się o Nobla. W 2012 roku trzymaliśmy przecież kciuki za Aleksandra Wolszczana, odkrywcę pierwszych planet poza Układem Słonecznym. Na Nobla od lat czeka też profesor Krzysztof Matyjaszewski, jeden z najczęściej cytowanych chemików na świecie, czy profesor Wacław Szybalski, którego prace otworzyły drogę do terapii genowej. Ale Ci Panowie żyją (życzymy sto lat, a Panu Profesorowi Szybalskiemu sto pięćdziesiąt!) i ich szansa na najbardziej prestiżową nagrodę w świecie naukowym jeszcze nie zgasła. Ośmiu wymienionych powyżej na zawsze pozostanie, niestety, geniuszami, którzy prawie otrzymali Nobla. Bibliografia: Borucki Marek, Wielcy zapomniani. Polacy, którzy zmienili świat, wydawnictwo Muza, Warszawa 2015. Tenże, Wielcy zapomniani. Polacy, którzy zmienili świat, część 2, wydawnictwo Muza, Warszawa 2016. Cieśliński Piotr, Czy Aleksander Wolszczan dostanie Nobla z fizyki?, „Gazeta Wyborcza”, [dostęp: Chojnacka Justyna, Kazimierz Fajans i badania reakcji jądrowej, „Przyroda – zeszyty toruńskie”, zeszyt 1, [dostęp: Fuksa Janusz, Wspomnienia z Kijowa. Wojciech Świętosławski, Wrocław 2010 [dostęp: Lissowska Małgorzata, Kazimierz Funk – twórca „polskich” witamin, niedoszły noblista, [w:] More Maiorum, [dostęp: Oficjalna strona Nagrody Nobla [dostęp: Strona Fundacji Profesora Wacława Szybalskiego [dostęp: 9 października 2014, 07:15 Urodzona 20 maja 1935 w Warszawie. Światową sławę przyniósł jej wywiad z Markiem Edelmanem "Zdążyć przed Panem Bogiem" z 1977 roku. Wydała także zbiory reportaży, Trudności ze wstawaniem (1990), Taniec na cudzym weselu (1994), Dowody na istnienie (1996), Tam już nie ma żadnej rzeki (1998), To ty jesteś Daniel (2001). Jej teksty były podstawą scenariuszy filmów Krótki dzień pracy Krzysztofa Kieślowskiego i Daleko od okna Jana Jakuba Kolskiego. Jej twórczość przetłumaczono na wiele języków. Jej nazwisko zestawieniach bukmacherskich się nie pojawia, ale według szwedzkich ekspertów ma szansę na literackiego Nobla. / AKPA Dziś poznamy laureata najbardziej prestiżowej nagrody literackiej na świecie. O godzinie dowiemy się, kto otrzyma Literacką Nagrodę Nobla. W tym roku na tajnej liście Szwedzkiej Akademii znalazły się nazwiska 210. nominowanych. Wśród pisarzy typowanych do nagrody jest w tym roku kilku Polaków: Adam Zagajewski, Olga Tokarczuk i Tadeusz Konwicki. W naszej galerii prezentujemy też literatów, których nazwiska pojawiały się na listach potencjalnych kandydatów do literackiego Nobla jednak tego najwyższego lauru nigdy nie dostali. 2 Typowany do literackiego Nobla od lat. Pojawia się co roku na listach bukmacherskich. Zagajewski urodził się 21 czerwca 1945 we Lwowie. Polski poeta, eseista, prozaik, tłumacz, laureat Międzynarodowej Nagrody Neustadt w dziedzinie literatury (2004). Tworzy niemal wyłącznie wiersze białe i wolne. W jego poezji znajdują się także nawiązania do mityzacji rzeczywistości i epifanii. AKPA 3 Wymieniana, w zależności od zakładu bukmacherskiego, w drugiej lub trzeciej dziesiątce typowanych do nagrody Nobla. Powieściopisarka i eseistka. Najbardziej utytuowana autorka polska średniego pokolenia. Ceniona zarówno przez krytyke literacką, jak i szeroką publiczność. Trzykrotnie nominowana do Nagrody NIKE za każdym razem zdobywała Nagrodę Czytelników. Laureatka Nagrody Fundacji Kościelskich (1997) oraz Paszportu "Polityki" (1997). AKPA 4 Ryszard Kapuścinski (04 III 1932 – 23 I 2007), publicysta, dziennikarz. Był wymieniany wśród kandydatów do Nobla 2006. Kapuściński próbował wyjaśnić świat. Kiedy czytałem po francusku jego "Heban", byłem bardzo zaskoczony tym, jak dobrze zrozumiał Afrykę. Myślę, że to jeden z największych polskich pisarzy i bardzo żałuję, że nie przyznano mu Nagrody Nobla. Dla mnie było on połączeniem między Polską i Afryką. W „Kielonku" próbowałem spłacić swój dług wobec niego - mówił w wywiadzie dla tygodnika "Polityka" kongijski pisarz Alain Mabanckou. AKPA 5 Zmarły tego roku we Wrocławiu polski poeta, dramaturg, prozaik i scenarzysta. Debiutował w częstochowskim piśmie literacko-artystycznym „Głos Narodu” satyrycznym wierszem „Figa z Unry”.Według Julian Przybosia Różewicz był poetą, który „jak Minerwa z głowy Jowisza wyskakuje zupełnie zbrojny”. "Kartoteka" Różewicz to pierwszy przykładem teatru absurdu w polskiej literaturze. Czy Nobel zasłużył na Różewicza? - pytał swego czasu miesięcznik "Znak". Różewicz nie dostał go, bo tego nie chcieliśmy. W Polsce nieomal od początku towarzyszył poecie cień nieufności. Był i jest dla nas twórcą zbyt ciemnym, zbyt trudnym i w dodatku zbyt słabo budzi zbiorowe emocje - pisał wtedy Piotr Śliwiński. AKPA 6 W 1980 był rozważany jako jeden z kandydatów do literackiej Nagrody Nobla. Ostatecznie otrzymał ją Czesław Miłosz. Jest najczęściej tłumaczonym polskim pisarzem, a w pewnym okresie był najbardziej poczytnym nieanglojęzycznym pisarzem SF. Jego książki zostały przetłumaczone na 41 języków i osiągnęły łączny nakład ponad 30 mln egzemplarzy. Wpływ Lema na światową literaturę SF krytycy przyrównują do wpływu H. G. Wellsa czy Olafa Stapledona. Agencja Gazeta / Fot. Krzysztof Karolczyk AG 7 Kulisy kwestii czy w ogóle autor "Pana Cogito" był kiedykolwiek brany pod uwagę przez Akademię i ewentulualnie w jakich okolicznościach został odrzucony poznamy za lat kilkadziesiąt, kiedy protokoły obrad jury staną się dostępne dla prasy i badaczy. Agencja Gazeta / KUBA ATYS 8 Urodzony 1 IV 1902, zmarł 31 I 1985, polski prozaik i publicysta. W maju 1943 po odkryciu przez Niemców w Katyniu grobów oficerów polskich zamordowanych przez Sowietów, na zaproszenie niemieckie i za zgodą polskich władz podziemnych udał się do Katynia jako obserwator ekshumacji zwłok. Po powrocie w Gońcu Codziennym ukazał się wywiad z J. Mackiewiczem pt. „Widziałem na własne oczy”, w którym zrelacjonował pobyt w miejscu kaźni polskich oficerów. W 1945 opracował białą księgę o mordzie katyńskim – "Zbrodnia katyńska w świetle dokumentów" z przedmową gen. Andersa, która ukazała się w roku 1948. W 1974 uniwersytet amerykański w Kansas zgłosił Mackiewicza do Nagrody Nobla Wikimedia Commons 9 Był o krok od Nobla w 1968 r. W dniu, w którym miał zapaść wyrok, moja godność była szmatą, moja suwerenność głupstwem. Dolary, dolary, dolary - pisał sam Gombrowicz. Pisarz przegrał z Kawabatą. Wikimedia Commons 10 Polski pisarz, eseista i tłumacz literatury, autor "Mitologii". W 1968 roku oficjalnymi kandydatami wysuwanymi przez polskie środowisko literackie do Nobla byli w tamtym czasie Jerzy Andrzejewski, Jan Parandowski i Iwaszkiewicz. PAP Archiwalny / Stanislaw Dabrowiecki 11 "Sława i chwała", "Czerwone tarcze" i "Pasje błędomierskie" Iwaszkiewicza to owoc wielkich, zawiedzionych ambicji na Nobla. Wiedział, że Nobel bierze na epikę. A do tego eseje z podróży, o Włoszech, o Sycylii, pokazujące, że oto macie do czynienia z Europejczykiem z dziada pradziada, tylko tak intrygująco egzotycznym. Nawet "Podróże po Polsce", mające pokazać czytelnikowi zagranicznemu ten dziwny kraj, były takim przygotowaniem - dość przetłumaczyć na francuski i wydać u Gallimarda (śmiech). Moim zdaniem cała "Twórczość" pod kierownictwem Iwaszkiewicza była nastawiona na moment, kiedy Iwaszkiewicz tego Nobla dostanie - mówił w wywiadzie dla "Gazety Wyborczej" Jan Gondowicz. PAP Archiwalny / PAP 12 W 1939 roku Marię Dąbrowską zgłosił slawista z Uppsali, profesor Liljegren. Podstawą nominacji były "Noce i dnie". Komitet Noblowski zamówił recenzję u Alfreda Kalgrena, swojego stałego specjalisty od literatur słowiańskich. Była druzgocąca. I głęboko niesprawiedliwa - opisuje w "Gazeta Wyborcza". Kalgren nie rozumiał, dlaczego dzieło, liczące 2250 stron, nosi tytuł "Noce i dnie", "skoro nocą nic się nie dzieje". Bohaterowie mają zbyt drobnomieszczańskie maniery, by zmieniać noc w dzień albo robić po ciemku cokolwiek nieprzyzwoitego. Kalgren chciałby, żeby "Noce i dnie" okazały się swoistym dopełnieniem "Chłopów", żeby były polską epopeją ziemiańską. Zarzuca Dąbrowskiej, że nie wykorzystała tej szansy. "Dobra lektura na bezsenne noce" - pisał Kalgren. Komitet Noblowski kandydaturę Dąbrowskiej odrzucił, by już nigdy do niej nie powrócić. PAP Archiwalny / Henryk Grzeda 13 Narodowy wieszcz Izraela. Ma tam taką samą rangę co w Polsce Mickiewicz. Nazywany „odnowicielem poezji hebrajskiej”. Był oficjalnym kandydatem do literackiej narody Nobla w 1934 roku. Nagrodę otrzymał wtedy Luigi Pirandello, Włoch. Wikimedia Commons 14 Polski historyk kultury, filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu w Petersburgu i Uniwersytetu Warszawskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności. Był jednym z najwybitniejszych i najwszechstronniejszych badaczy świata antycznego. W latach 20. kilkakrotnie zgłaszano jego kandydaturę do Literackiej Nagrody Nobla. Jak podaje Wikipedia był mocno krytykowany za swoje proniemieckie nastawienie – stał na czele tzw. Międzynarodowej Unii Intelektualnej, która w 1934 roku witała przybywającego z wizytą do Warszawy Goebbelsa. Kiedy wybuchła II wojna światowa Zieliński, za zgodą władz hitlerowskich, został wywieziony przez swojego syna do Monachium. Zatrzymał się w Schondorf nad Ammersee u syna Feliksa, nauczyciela miejscowego gimnazjum. Zmarł w 1944 i został pochowany na miejscowym cmentarzu przy kościele św. Anny. Jednak według Hanny Mortkowicz-Olczakowej, proces demencji starczej był u progu wybuchu wojny u Zielińskiego mocno posunięty i nie do końca ogarniał on wojnę i sytuację w jakiej się Polska i świat znalazły. Zmarł pod koniec wojny, ale do końca tytułował się profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Wikimedia Commons Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL Kup licencję Zobacz więcej Przejdź do strony głównej Kacper Kita W ostatnich dniach burzę wywołały słowa Olgi Tokarczuk o tym, że „nie chce, żeby jej książki trafiały pod strzechy”, bo „literatura nie jest dla idiotów”. Deklaracja laureatki Nagrody Nobla z literatury z 2018 r. spotkała się z krytyką również ze strony wielu sprzyjających jej zwykle komentatorów z lewicy. Czy noblistka popełniła „klasizm”? No i dla kogo jest literatura? Na początek refleksja osobista. Z twórczością Olgi Tokarczuk zetknąłem się po raz pierwszy podczas nauki w pewnym dobrym krakowskim liceum. Autorce daleko było jeszcze wówczas do Nagrody Nobla, ale postanowiła omawiać ją nasza polonistka - sympatyczna i o wyraźnie lewicowych sympatiach (na naszej lekcji jako kontekst do Biblii pojawiła się Maria Peszek ze swoim „Pan nie prowadzi mnie”, a w Internecie pani nauczycielka chwaliła się sympatią dla ruchu „queer” i byciem „fag-hug”, a owe x lat temu jeszcze naprawdę mało kto o tego rodzaju zjawiskach słyszał). I tak moja klasa o profilu ścisłym - ze zdecydowaną przewagą liczebną chłopaków - dostała za zadanie lekturę całego „Prawieku i innych czasów”. Skutek złączenia specyficznej lektury z dorastającymi męskimi umysłami był oczywisty. Prawie nikt nie rozumiał, o co właściwie autorce chodzi („Nie mogłaby pisać normalnie?”), za to powszechne były żarty o scenach stosunku jednego bohatera z kozą albo o seksualizacji drzewa. Gdzie ją postawić? Chłopców z mojej klasy bardzo ciężko byłoby określić mianem idiotów - prawie wszyscy byli laureatami konkursów gimnazjalnych, a klasa była jedną z najbardziej obleganych w województwie. W zdecydowanej większości dostali się później na prestiżowe studia w Polsce i poza nią. Nie byli natomiast w większości humanistami, tym bardziej humanistami o wrażliwości lewicowej (czasy rządów PO sprzyjały nawet pewnym skłonnościom w drugą stronę, choć też bez przesady). Byli w stanie mniej lub bardziej przejąć się czy zainteresować innymi, „normalniejszymi” powieściami. „Zbrodnią i karą” z jej stawianymi na ostrzu noża dylematami moralnymi. „Dziadami” i „Weselem” z ich magią i tematyką narodowo-wyzwoleńczą. Tokarczuk była dziwna i niezrozumiała. O co w tym właściwie chodzi? Mimo wysiłków nauczycielki w głowie większości została głównie scena seksu faceta z kozą. Kilka lat później Tokarczuk dostała Nobla, a tym samym stała się czołową postacią polskiego lewicowo-liberalnego salonu. Zachodnia demoliberalna arystokracja wyświęciła kolejnego członka, kolejny „autorytet”. Jedną z moich pierwszych reakcji było uznanie, że w takim razie - czy tego chcemy, czy nie - Tokarczuk stała się częścią historii. Kolejne pokolenia Polaków, polonistów, publicystów, pisarzy, eseistów, zwykłych Czytelników - również tych o bardziej konserwatywnych poglądach - będą pewnie starały się wkomponować ją jakoś w dziedzictwo naszej narodowej literatury. Tak jak kolejne pokolenia, również konserwatyści i patrioci, starają się dzisiaj - i bardzo słusznie! - czytać Miłosza czy Gombrowicza, szukając w ich twórczości treści cennych dla siebie i innych. Pani Tokarczuk niestety kolejny raz jasno pokazuje, że chce być pisarką i noblistką tylko jednego plemienia. Mówi o swoich „krajanach”, z którymi łączą ją „wrażliwość” i poglądy, starannie unikając odwoływania się do Polski i polskości. Owych „krajanów” jest zdecydowanie niewielu - sama pisarka jasno daje do zrozumienia, że to tylko elita, a nie ktoś mieszkający pod strzechą (czyli historycznie po prostu ktoś uboższy, kogo nie stać na dach). Literatura nie jest dla mas. Tym samym świadomie legitymizuje podział klasowy (kastowy?) nieuchronnie wpisany we współczesną demokrację liberalną. Mamy „elity” - klasę panującą, skupiającą w swoich rękach realną władzę poprzez media, wielki biznes, organizacje międzynarodowe, sądy i trybunały, ale również wspierających ich celebrytów i (właśnie) artystów. I mamy „masy” - ów niebezpieczny „lud”, „populus”. A nie ma niczego straszniejszego niż „populizm”. Ciemny lud powinien być kierowany przez mądrzejszych dla własnego dobra. A ciemni Polacy powinni być kierowani przez mądre „organizacje międzynarodowe” i „autorytety” z Zachodu i instytucji UE. Dariusz Karłowicz mówi tu o „funkcjonalne arystokracji demokracji liberalnej”, Rafał Ziemkiewicz o „liberalistokracji”. Nowe szaty Dotykamy tu zasadniczego problemu z ogromną częścią postmodernistycznej sztuki - czy literatury, czy malarstwa, czy teatru, czy dowolnej innej. Ze względu na zerwanie z klasycznymi wzorcami i zasadami, wedle których tworzono przez 2,5 tysiąca lat istnienia naszej cywilizacji, ta twórczość jest często po prostu niezrozumiała dla kogokolwiek poza autorem i jego oddanymi zwolennikami. Odrzucenie obiektywnego Rozumu porządkującego rzeczywistość na rzecz afirmacji subiektywnej jednostki grozi tworzeniem przeintelektualizowanego bełkotu (takiego jak twórczość wielu postmodernistycznych filozofów), zestawu banałów albo dzieł, które prawdopodobnie zawierają ciekawe i wartościowe myśli, ale po prostu są nieczytelne. Są strumieniem świadomości twórcy niezrozumiałym bez jego komentarza. Nierzadko przyjmowanym z namaszczeniem przez krytyków, którzy powtarzają, że Genialny Twórca stawia tu Niezwykle Donośne Pytania, a każdy, kto nie rozumie, ten tłuk. Klasyczna kultura przestrzega nas przed taką hochsztaplerką w baśni Andersena „Nowe szaty króla”, w której zadufany w sobie władca kroczy przed swoimi poddanymi zupełnie nagi. Krawcy zaznaczają bowiem, że owe „piękne szaty” są niewidoczne dla głupców. Ani król, ani dworzanie niczego nie widzą - bo niczego tam nie ma - ale boją się cokolwiek powiedzieć, bo przecież nie widzieć szat mogą tylko głupcy. Dopiero małe dziecko odważa się krzyknąć - król jest nagi! I tak nagie są dzisiaj europejskie liberalne salony, na których od dawna głębszej myśli politycznej czy twórczości artystycznej nie ma - ale jest dużo poklepywania się po plecach i wzajemnego utwierdzania w statusie elity. Wykluczeni z elity Ostrzej od samej Tokarczuk wypowiedział się, komentując jej słowa, pisarz Jakub Żulczyk. Jego zdaniem o żadnej pogardzie klasowej nie może tu być mowy, a ów lud chętnie „wpierdoliłby” „równościowcom”. Poza tym Tokarczuk to „przyjaciółka lewicy, feminizmu i queer”. Znakomicie widać tutaj, jakie są dla Żulczyka kryteria bycia „idiotą” oraz godnym odbiorcą literatury. Kryteria te są czysto ideologiczne i polityczne. Kto nie jest za queer, feminizmem i definiowaną przez stosunek do nich lewicą, ten jest prawdopodobnie niebezpiecznym idiotą i prostakiem. A przynajmniej nie należy do elity, która rozumie i jest godna lektury wyrafinowanej, postępowej literatury. Oboje zrywają w ten sposób z dziedzictwem innego polskiego pisarza, również kojarzonego raczej z lewicą - Stefana Żeromskiego. W jego wizji postępowa inteligencja powinna poświęcać swoje życie dla edukowania uboższych, słabszych, gorzej wykształconych, pochodzących ze wsi. Jego „Ludzie bezdomni” czy dramatyczna „Siłaczka” kończąca się śmiercią bohaterki (i to śmiercią w chłopskiej chacie, pod - a jakże - strzechą) wyznaczały przez dekady kompas moralny polskiej elity. Elity nie odrzucającej polskości ani zobowiązania wobec słabszych. No ale cóż - Żeromski pewnie się nie znał, on w końcu w przeciwieństwie do Tokarczuk Nobla nie dostał. Dla omawiania w całości jakiejkolwiek książki Żeromskiego też w mojej 12-letniej edukacji szkolnej - zapewne również dla tysięcy innych polskich dzieci - miejsca nie starczyło. Na szczęście było dla Tokarczuk. Watykański dziennik "L'Osservatore Romano" zastanawia się w niedzielnym wydaniu, dlaczego Jan Paweł II nie otrzymał Pokojowej Nagrody Nobla. Gazeta wyraża jednocześnie opinię, że trudno uznać tegorocznego laureata - prezydenta Baracka Obamę za pacyfistę, biorąc pod uwagę jego posunięcia dotyczące amerykańskiego zaangażowania wojskowego w Iraku i Afganistanie oraz jego stanowisko wobec aborcji. Wobec toczącej się dyskusji na temat wpływu, jaki Nagroda Nobla może mieć na prezydenturę Obamy, "upadły wszystkie wątpliwości, jakie w przeszłości przyczyniły się do fiaska najbardziej autorytatywnych kandydatur, takich jak przez długi czas wysuwana kandydatura Jana Pawła II, zgłaszanego od 1999 roku (kiedy Nobla przyznano Lekarzom bez Granic), a przede wszystkim uważanego za superfaworyta w roku 2003, po tym gdy potępił wojnę w Iraku" - napisała publicystka watykańskiej gazety. "W owym roku liczne inicjatywy i poparcie wielkiej części świata zdawały się predestynować go w naturalny sposób do tej prestiżowej nagrody, a za faworyta uważali go wręcz bukmacherzy" - przypomniała. "Jednakże Komitet mianowany przez norweski parlament nie wybrał go i wolał zamiast niego irańską prawniczkę Szirin Ebadi" - dodała. Autorka artykułu oceniła: "Papież Wojtyła uznany został przez członków jury za zbyt konserwatywnego w innych dziedzinach, a poza tym obawiano się, że jeśli wraz z nim zostanie nagrodzony Kościół katolicki, jedna religia będzie uprzywilejowana kosztem innych". "Obawy te zostały najwyraźniej przezwyciężone w znacznie bardziej kontrowersyjnym przypadku przyznania Nobla Obamie" - skonstatował "L'Osservatore Romano". Tworzymy dla Ciebie Tu możesz nas wesprzeć.

dlaczego herbert nie dostał nobla